در بارۀ شاعر Sur le poète

یدالله رؤیایی در سال ۱۷ اردیبهشت ۱۳۱۱ در دامغان به دنیا آمد. آموزش‌های دبستانی و دبیرستانی خود را ابتدا در زادگاهش، و از آن پس در تهران در دانشسرای شبانه‌روزی تربیت معلم به پایان رساند. چندسالی به کار تدریس و سرپرستی امور اوقاف دامغان اشتغال داشت. نوجوانی و جوانی او به تمایلات مارکسیستی و مبارزه در حزب توده ایران گذشت. در سال ۱۳۳۲ به دنبال کودتای ۲۸ مرداد و فرار از دامغان، چندی به زندگی مخفی، و ترک و گریز گذرانید و سرانجام در اسفند ماه همان سال دستگیر شده و به زندان افتاد. زندان‌های او : زندان باغشاه، زندان زیرطاقی (زیرزمین مخوف پلیس تهران)، زندان موقت، و یک بار دیگر در سال ۱۳۳۶، زندان لشکر ۲ زرهی سلطنت‌آباد.

رؤیائی پس از خروج از زندان اولین شعرهای خود را در ۲۲ سالگی نوشت و در مجلات آن زمان با نام مستعار «رؤیا» منتشر کرد، و همزمان به تحصیلات خود در رشته حقوق سیاسی در دانشکدهٔ حقوق دانشگاه تهران تا اخذ درجه دکترای حقوق بین‌الملل عمومی ادامه داد؛ و از آن پس، در وزارت دارایی به استخدام درآمد و به عنوان ذی‌حساب و سرپرست امور مالی در ادارات و دیگر مراکز دولتی، از جمله وزارت آب و برق، سازمان تلویزیون ملی ایران و… به کار پرداخت.

او از مؤسسان شرکت انتشاراتی روزن بود. رؤیایی با چند شاعر دیگر، مانیفست «اسپاسمانتالیسم» را منتشر کردند که بعدها به خلق نگرش تازه شعری با عنوان «شعر حجم» منجر شد.

از خطوط مهم زندگی ادبی او می‌توان به چند نمونه اشاره کرد :

  • تأسیس هفته‌نامه ادبی بارو به اتفاق احمد شاملو (ترکیبی از نام‌های مستعار بامداد و رؤیا)، سال ۱۳۴۴
  • تأسیس شرکت انتشاراتی روزن به اتفاق محمود زند و ابراهیم گلستان، سال ۱۳۴۶
  • اداره و انتشار دفترهای روزن، فصلنامه‌ای در شعر، نقاشی و قصه با همکاری گروه شاعران شعر حجم، ۱۳۴۶ و ۱۳۴۷
  • ازدواج با مادلن (سوییس)، ۱۳۴۷(۱۹۶۸)
  • تألیف و انتشار بیانیه حجم‌گرایی (اسپاسمانتالیسم) به همراه گروهی از شاعران آوانگارد و متمایل به حجم‌گرایی که به خلق نگرش تازه شعری با عنوان «شعر حجم» منجر شد، در سال ۱۳۴۸ (مجله بررسی کتاب، دوره جدید، شهریور ۱۳۵۰، شماره ۴، ویژه‌نامه شعر حجم) نگرش حجم‌گرایی (اسپاسمانتالیسم) با تغذیه و تأثیری که از «پدیدار شناسی» و تفکر هوسرل (ادموند) با خود داشت، توانست در نسل‌های بعدی شاعران، با حس و هیجان بیشتری استقبال شود و به عنوان بینش تازه‌ای در شعر معاصر ادامه بگیرد، با کهکشانی از شاعران حجم گرا در داخل و خارج ایران، که در واقع منظر ایرانیِ فنومنولوژی را در شعر می‌سازند. به عبارت دیگر «شعر حجم»، چه در تئوری، چه در عمل نوعی فنومنولوژی ایرانی است.
  • تأسیس جایزهٔ ادبی شعر سال به سرمایه‌گذاری تلویزیون ملی ایران و داورانی مرکب از مسعود فرزاد، محسن هشترودی، فریدون رهنما، بیژن جلالی، پژمان بختیاری و یدالله رؤیائی در سال‌های ۱۳۴۸، ۱۳۴۹ و ۱۳۵۰
  • آغاز سفرهای اروپا و اقامت‌های پاریس ۱۳۴۷ متناوب تا ۱۳۵۷ (۱۹۷۸)
  • اقامت دائمی در فرانسه (تبعید اختیاری سال ۱۳۵۴) و سپس اجباری در سال ۱۳۵۸ (۱۹۷۹)
  • تأسیس «مدرسهٔ زبان و ادبیات فارسی» در پاریس، سال ۱۳۵۸(۱۹۷۹)
  • سکونت و زندگی در دهات و مزارع نورماندی (آنورونویل)، ۱۹۸۲
  • مرگ مادلن، سال ۱۹۸۶
  • تدریس در پاریس (۱۹۸۲–۱۹۹۴)
  • ازدواج با کاترین (۱۹۸۷)
  • انتشار گزینه اشعار به زبان فرانسه با نام «پس مرگ چیز دیگر بود» (Et la mort était donc autre chose)، انتشارات «کره آفیس» (Créaphis)، دفترهای روآیومون، پاریس ۱۹۹۷، به ترجمه شاعران فرانسوی برنارد نوئل Bernard Noël، کلود استبان کلود استبان، آلن لانس Alain Lance، کریتف بالایی Christophe Balÿ، استر تلرمن ‘Esther Tellermannو … (محصول یک هفته کار جمعی در سمیناری به دعوت و ابتکار «بنیاد روآیومون» – Fondation Royaumont)
  • رئیس انجمن قلم ایران در تبعید (PEN Club)
  • سخنرانیِ «گذر از اسپاسمان» در فستیوال بین‌المللی شعر کازابلانکا و طرح تئوری حجم‌گرایی، سپتامبر ۲۰۰۰ (ترجمه فارسی از عاطفه طاهائی، در کتاب “عبارت از چیست”)
  • اخذ عنوان “شوالیه در ادب و هنر” از دولت فرانسه، ۲۰۰۱
  • – انتشار مجموعه شعر “حجمی‌ها ” (Espacement(al)s)در زبان فرانسه، همراه با ترجمهٔ “مانیفست شعر حجم” و موخره‌ای درباره آن با عنوان “غایت چیز: نگفتنیِ کلمه”، انتشارات انوانتر، پاریس، سال ۲۰۰۶

شرکت در فستیوال‌های بین‌المللی شعر، حضور در دیدارهای جهانی شاعران، سفرهای ادبی، کنفرانس‌ها و مصاحبه‌ها همیشه از فعالیت‌های دیگر او در کنار امر نویسندگی بوده‌ است. یدالله رؤیائی سال‌ها در «آنوِرونویل»، ده کوچکی در مزارع نورماندی، به سر می‌برد. عضو «خانه نویسندگان» (MeL)، و عضو «جامعه اهل ادب» (SGDL) فرانسه، او هم‌اکنون در پاریس کار و زندگی می‌کند.

نقد و تحقیق روی کارهای رؤیائی

رؤیایی نخستین شاعری بود که به طور آگاهانه و پی‌گیر از فرم در شعر سخن گفت و با پشتکار فراوان توانست دومین مجموعه شعرش را تا حد زیادی به زیبایی‌شناسی مورد نظرش برساند و اثری ارائه دهد که به‌کلی با کتاب نخستینش متفاوت باشد.

درباره رؤیایی می‌توانید، ازجمله، به مآخذ زیر مراجعه کنید:

  • طلا در مس، رضا براهنی، نشرمرغ آمین
  • شعر نو از آغاز تا امروز، محمد حقوقی، شرکت سهامی کتابهای جیبی
  • شعر و شاعران، محمد حقوقی، نگاه
  • از حاشیه تا متن، درباره لبریخته‌ها، به کوشش هما سیار، باران (سوئد)
  • گزاره‌های منفرد، علی باباچاهی، نارنج
  • چرا من دیگر شاعر نیمائی نیستم، رضا براهنی، نشر مرکز و نشر رؤیا (سوئد)VIJ – شاعر، سهراب مازندرانی،
  • گزارش خواب، سهراب مازندرانی، نشر رؤیا (سوئد) و نشر رؤیا VIJ – خشکی است که کشف خاک می‌کند، سهراب مازندرانی و یان استرگون
  • حتای مرگ، درباره هفتاد سنگ قبر، به سعی و انتخاب محمدحسین مدل و محمد ولی زاده، داستان سرا
  • مجله ” آفتاب “، ویژه نامه یداله رؤیائی، شماره ۳۸ و ۳۹ اسلو ۱۳۷۸
  • مجله ” کارنامه ” ویژه یداله رؤیائی، تهران شماره ۱۱، تهران ۱۳۷۹
  • مجله ” بایا”، ویژه نامه شعر حجم، تهران، شماره ۴۱ سال ۱۳۸۵
  • مجله ” عصر پنجشنبه”، ویژه یداله رؤیائی، شماره ۶۵ و ۶۶

 

Yadollah Royaï né à Damghan (Iran), a fini ses études de doctorat en droit international à Téhéran, il vit et travaille actuellement à Paris. L’une des figures majeures de la poésie persane dont le domaine embrasse l’Iran, l’Afghanistan, le Tajikistan et les régions persanophones d’Asie centrale : Ousbékistan etc… il a publié, en Iran et en France, de nombreux recueils de poèmes ainsi que quatre grands essais comportant ses réflexions sur la poétique. Auteur de fameux manifeste de « poésie de volume, poésie d’espacement » (Téhéran 1969), il est aujourd’hui considéré comme chef de file d’un mouvement qui porte le nom « Espacementalisme » (ou poésie de volume), animé par les poètes de la jeune génération.
« Je convoque l’indicible en appliquant la technique de mettre entre parenthèses mes visions reçues, système husserlien de la phénoménologie que je personnalise dans le domaine de ma poétique:
Ainsi par la mise en suspens de l’objet et de l’apparence visuelle, le poète trouve l’occasion de faire un second retour à la chose. Et dans cette attente, l’invocation de l’indicible se produit. C’est-à-dire que tout irréel, ayant un point de départ réel, glisse dans notre pensée à partir de sa réalité d’origine, et y affiche une finalité de celle-ci. La finalité des choses, nous la découvrons sinon l’inventons, alors qu’en pratique elle se révèle à nous dans l’espacement de notre retour à la parenthèse, où, l’apparence absorbée par le mental, finalité la supplante. « Il faut d’abord perdre le monde par Epokhé pour le trouver ensuite dans une prise de conscience universelle de soi-même »(Husserle). Cette finalité de l’objet (la chose) prend corps ainsi sur la page par les mots qui la concrétisent au sein d’un langage qu’ils sont capables de créer, et est le produit d’une combinaison antérieur à notre corps. »
« Je n’écris pas ce que je pense. J’écris ce que l’écriture me fait penser. C’est plutôt la combinaison des mots qui me pense, et qui m’apprend la pensée ».

Bibliographie

Publications en Persan
Poésie
– بر جاده های تهی (Sur les routes vides), Éd. Keyhân, 1961, Éd. Negâh, 2008
– شعرهای دریایی (Poèmes de mer), Éd. Morvârid, 1967, 1976, 2000
– دلتنگی ها (Nostalgies), Éd. Morvârid, 1968, Éd. Agineh 2003, Éd. Negâh, 2008
– از دوستت دارم (De je t’aime), Éd. Morvârid, 1969, Éd. Negâh, 2008
– لبریخته ها (Versées labiales), Chiraz, Navid, 1991, Éd. Negâh, 2008, Éd. Afrâz, 2014
– منِ گذشته امضا (Le passé en je signature), Éd. bilingue Kârevân, 2003, Éd. Negâh, 2008
– هفتاد سنگ قبر (Septante pierres tombales), Éd. Gardoon, 1998, Éd. Dâstânsarâ, 2005, Éd. Negâh, 2008
– در جستجوی آن لغت تنها (En quête de ce mot solitaire), Éd. Kârevân, 2009,. Negâh, 2013
– زیرِ نگاهِ حجم (Sous le regard du volume ), à publier , Éd. Négah, 2016.

Essais
– از سکوی سرخ (Du rocher rouge), Éd. Morvârid, 1969, Éd. Negâh, 2012
– هلاک عقل به وقت اندیشیدن (Mort de la raison à l’heure de penser), Éd. Morvarid, 1968, Éd. Negâh, 2012
– عبارت از چیست؟ (De quoi s’agit-il ?), Éd. Ahang-e-digar, 2007, Éd. Negâh, 2015
– چهرۀ پنهان حرف (La face cachée de la parole), Éd. Negâh, 2011, 2012
– بادیه نشین، شاعری نفرینی (Bâdieh Nechin, poète maudit), Éd. Ahang-e-digar, 2007, Éd. Negâh, 2015
– فنومنولوژی ِحجم در هنر شاعری ( Phénoménologie du volume en la poétique ), à publier chez éd. Négah, 2017

Publication en Français
– Septante pierres tombales, traduit par Arash JOUDAKI , Ed. Tarabuste, 2016
– Versées labiales, traduit par Christophe Balaÿ, Ed. Tarabuste, 2013
– Espacement(al)s, Éd. L’inventaire, Traduit du persan par un collectif de traducteur dont l’auteur lui-même, 2006
– Le passé en je signature, Éd. Caravan, Collection Bilingue, 2003, Traduit par Christophe Balaÿ, Parham Shahdjerdi et Atefeh Tahaï
– Signatures, É. DANA, 2001, traduit par Christophe Balaÿ
– La mort était donc autre chose, Éd. Créaphis, Les cahiers de Royaumont, 1997, traduction collective (Claude Esteban, Alain Lance, Bernard Noel, Esther Tellermann…) en collaboration avec Christophe Balaÿ
– Poésie de volume : Poésie du mouvement, Jean-Michel Place, Qu’est-ce que la poésie ? ouvrage collec-tif réunis par Bernard Noël, 1995
– Dans les années nocturnes, Yadollah Royaï, traduit par Dominique Preschez et l’auteur, L’Œil écoute, 1994
– Publications dans la revue trimestrielle Po&sie, dossiers numéros 92, 122, 123, 143, Éd. Blin
Anthologies et Nombreuses revues et périodiques
Interviews France culture et la presse
Rencontres internationales

Œuvres publiées sur Yadollah Royaï
– De la marge au texte, études et textes réunis, sur le recueil VESÉES LABIALES. Éd. Baran,Suède, 1996.
– Le même de la mort, Articles critiques, étudiés et réunis, sur le recueil SEPTANTE PIERRES TOMBALES, Éd. Dâstan-sarâ, Téhéran, 2004.
– La poésie du Volume, Thèse universitaire rédigée et soutenue par Atefeh Tahaï
– Essais écrits sur Yadollah Royaï par Reza Barahéni in L’or dans le cuivre Éd. Zaman, Téhéran,1990.
– Mémoire préparé et rédigé par Jaleh Chegeni en littérature comparée (Paris III Sorbonne Nouvelle)
– La revue Téhéran (Mensuel culturel en langue française), articles rédigés par Dr.Abbâs Farhâdnejâd et Rouhollah Hosseini (Université de Téhéran)

Numéro spécial des Revues consacrées à Yadollah Royaï : parmi d’autres
– Bimensuel Âftab, No 38et39 Oslo Norvège, Déc.1999
– Maks trimestrielle No 9, éd. Baran, Suède, jan. 2000.
– Karnameh, mensuelle No 11, Téhéran, juin 2000
– Asre Panj Shanbeh, mensuelle No 65-66, Shiraz, septembre 2003
– Âshéghaneh, périodique No 7, Californie octobre 19994
– Néghah, périodique No 5, Paris 1992
– Baya, mensuelle consacrée au mouvement de la Poésie de Volume, Téhéran, septembre et octobre 2006
Etc.

Publication en suédois
– Vägens Ländj Min-Hemtrarts Offer, traduit par Jans Ostergren, Baran förlag, 1997, 16304 Spanga
– Ormen Gör En Spegel Au Vägen, traduction collective (Sohrab Mâzandarani, Jans Ostergren), 1998, Norsborg 14502 VLJ-roya förlag

Publication en néerlandais
– Een luide stem uit de Perzische poëzie, traduit par Hans de Bruijin et A. Afrassiabi, Iraanse stichting voor cutuur en kennis & stichting Dunya, Rotterdam, 1999

Publication en kurde
– حه فتا کیل, traduit par Behrouj Âkereï, Éd. Ghezelenous, Kurdistân, Irak, 2014